Przyroda na Ziemi Świętego Krzyża

Zielone świętokrzyskie

Świętokrzyski Park Narodowy

  • O ŚPN

    Ziemia Świętego Krzyża to miejsce o szczególnych walorach przyrodniczych, skupionych
    wokół Świętokrzyskiego Parku Narodowego.Park zajmuje centralną część Gór Świętokrzyskich. W jego granicach znajdują się tereny zachowane w stanie naturalnym, mało zmienione ręką człowieka o niezwykłych wartościach naukowych i szczególnych walorach kulturowych, edukacyjnych i krajobrazowych. Fascynuje niezwykłą budową geologiczną, urozmaiconą roślinnością oraz światem zwierzęcym. Początków jego utworzenia należy szukać w pierwszej połowie XX wieku. W 1920 roku utworzono pierwszy w Górach Świętokrzyskich rezerwat Chełmowa Góra z naturalnym siedliskiem modrzewia polskiego. Cztery lata później powołano do życia dwa kolejne rezerwaty – Święty Krzyż i Łysica z naturalnymi lasami jodłowo - bukowymi tworzącymi puszczański charakter. Ostatecznie rezerwaty te weszły w skład powołanego w 1950 roku Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Obecnie Park obejmuje swym zasięgiem 7626,45 ha, a w jego skład wchodzą Łysogóry z największym szczytem Łysica (612 m n.p.m.), część Pasma Klonowskiego z najwyższym szczytem Bukowa Góra (484 m n.p.m.), cześć pasma Pokrzywiańskiego z najwyższym szczytem Chełmowa Góra (351 m n.p.m.), poprzecinane doliną Dębniańska i Wilkowską. Na terenie ŚPN znajduje się pięć obszarów objętych ochrona ścisłą: Chełmowa Góra, Łysica – Święty Krzyż. Mokry Bór, Czarny Las, Psarki Dół, stanowiące blisko 40% powierzchni Parku.

  • Łysogóry

    Łysogóry stanowią najwyższy z masywów w Górach Świętokrzyskich. Tworzą jednocześnie najstarszą geologicznie ich frakcję. Pasmo swoją nazwę wzięło od nieporośniętych lasem terenów górskich - gołoborzy. Odcinające się jasną plamą - co szczególnie widoczne jest zimą, kiedy pokryte są śniegiem - wśród ciemnej toni lasu, wyglądają jak łysina, dały nazwę najwyżej wypiętrzonemu pasmu - Łysogóry, oraz dwóm najwyższym jego wierzchołkom - Łysicy i Łysej Górze.
  • Łysa Góra

    Łysa Góra (Łysiec) to wzniesienie położone we wschodniej części Pasma Łysogórskiego (595 m n.p.m.). Na północnym zboczu znajduje się największe gołoborze na terenie Gór Świętokrzyskich, będące jednocześnie wizytówką Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Podziwiać je możemy z umieszczonej bezpośrednio nad rumowiskiem skalnym platformie widokowej, z której jednocześnie rozciąga się wspaniały widok na północne przedpole Łysogór, w pogodne dni sięgający aż po miasta Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice. Łysiec otacza pogański wał kultowy zbudowany w czasach przed powstaniem Państwa Polskiego (VII – IX wiek), którego fragmenty możemy podziwiać do dnia dzisiejszego. Świadczy o istnieniu w tym miejscu średniowiecznego ośrodka pogańskiego kultu religijnego. Zgodnie z treścią pogańskich wierzeń oddzielał miejsce uświęcone od zewnętrznego, skażonego złem świata.

  • Łysica

    Łysica to najwyższe wzniesienie w Górach Świętokrzyskich (612 m n.p.m.). Położona jest w zachodniej części Pasma Łysogórskiego. Jej wschodnim wzniesieniem jest Góra Agaty. Na Łysicę prowadzi szlak koloru czerwonego z Kakonina, bądź ze Świętej Katarzyny. Łysica jest jednym z 28 najwyższych szczytów wszystkich pasm górskich naszego kraju, tworzących tzw. Koronę Gór Polskich.

  • Gołoborza

    Nazwa gołoborze jest terminem ludowym nadanym przez miejscową ludność świętokrzyską. Określa ona obszary bezleśne (gołe od boru), znajdujące się na stokach pasm górskich. Gołoborza budzą od wieków żywe zainteresowanie okolicznej ludności, źródło wielu podań i legend, których motywem przewodnim stała się próba wyjaśnienia sposobu powstania tych tak mocno kontrastujących z otoczeniem bezleśnych fragmentów. Gołoborze inaczej rumowisko skalne tworzące „morze kamieni” jest niczym innym jak miejscem nagromadzenia głazów piaskowca kwarcytowego, jednej z najstarszych skał osadowych występujących na powierzchni ziemi.Gołoborza tworzył się podczas surowego klimatu przedpola lodowca przez okres kilkudziesięciu tysięcy lat. Powierzchnia gołoborzy z każdym rokiem się zmniejsza. Przyczynia się do tego naturalne „wkraczanie” świata roślinnego określane sukcesją pierwotną. Gatunkiem drzewiastym, pionierskim jest jarząb pospolity, tworzący na obrzeżach gołoborzy charakterystyczne tylko dla naszego regionu zespół roślinny jarzębiny świętokrzyskiej (Sorbetumsanctae-crucianum). Proces ekspansji lasu na gołoborza jest procesem nieodwracalnym.

  • Góra Chełmowa

    Chełmowa Góra to niewielkie wyspowe wzniesienie (351 m n.p.m). Stanowi izolowany kompleks leśny położony na północny-wschód od głównego pasma Łysogór, w Paśmie Pokrzywiańskim przy ujściu rzeki Słupianki do Pokrzywianki. Drzewostan porastający Górę Chełmową objęto ochroną w 1920 roku, tworząc pierwszy w Górach Świętokrzyskich rezerwat przyrody. Chroniony jest tu gatunek modrzewia, wyodrębniony i opisany przez prof. Mariana Raciborskiego jako modrzew polski. Z całą pewnością jest on jedną z osobliwości przyrodniczych parku. Wygięte jak szabla pnie świadczą o indywidualności wspomnianego gatunku. Oprócz unikatowych okazów ponad 400-letnich drzew, na uwagę zasługuje występowanie ponad 550 mrowisk na stosunkowo małym terenie. Na Górze Chełmowej występuje ogromna ilość gatunków ptaków, z których prym wiodą liczne gatunki dzięciołów.
  • Natura 2000

    Obszary Natura 2000 to najmłodsza z form ochrony przyrody, wprowadzona we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, tworzy Europejską Sieć Ekologiczną. Głównym jej celem jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy, jak również ochrona różnorodności biologicznej. Na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego w w ramach Natury 2000 utworzono specjalny obszar ochronny siedlisk o nazwie „Łysogóry”, zajmujący powierzchnię 8081,3 ha. Na obszarze tym stwierdzono siedem rodzajów siedlisk oraz łącznie dotychczas 31 gatunków roślin i zwierząt, dla których konieczne jest wyznaczenie takiego obszaru. Stwierdzono tu ok. 800 gatunków roślin naczyniowych, zagrożonych, rzadkich i chronionych. Fauna bezkręgowców reprezentowana jest przez ponad 4000 gatunków. Wiele z nich to unikatowe relikty lasów pierwotnych, tzw. gatunki puszczańskie.

Parki krajobrazowe i rezerwaty przyrody

  • Jeleniowski Park Krajobrazowy

    Położony we wschodniej części Gór Świętokrzyskich, obejmuje Pasmo Jeleniowskie z najwyższymi wzniesieniami - Górą Jeleniowską (535 m n.p.m.), Szcztniakiem (554 m n.p.m.), oraz górami Witosławską, Wesołówką i Truskolaską. Na południu wkracza w obszar Doliny Kielecko-Łagowskiej, na północy obejmuje Dolinę Słupiańską, fragmenty Pasma Pokrzywiańskiego oraz doliny rzek Dobruchny i Pokrzywianki. Do osobliwości przyrody nieożywionej należą - gołoborza, zbudowane z piaskowców kwarcytowych wieku kambryjskiego - występujące na zboczach Góry Jeleniowskiej i Szczytniaka. Najcenniejsze fragmenty przyrodnicze chronione są w czterech rezerwatach „Szczytniak”, „Małe Gołoborze”, „Góra Jeleniowska” i „Wąwóz w Skałach”.
  • Sieradowicki Park Krajobrazowy

    Sieradowicki Park Krajobrazowy położony jest w północnej części Gór Świętokrzyskich. Leży pomiędzy doliną rzeki Kamiennej na północy i Doliną Bodzentyńską na południu. Od wschodu ograniczają go doliny rzek Świśliny i Pokrzywianki, a od zachodu dolina Kamionki. Park obejmuje zwarty kompleks leśny zwany lasami siekierzyńskimi. Osobliwości przyrody chronione są w czterech rezerwatach: „Wykus”, „Kamień Michniowski” i „Góra Sieradowska”. Sieradowicki Park Krajobrazowy słynie z walorów historycznych. Lasy siekierzyńskie dawały schronienie powstańcom styczniowym i partyzantom w czasie II wojny światowej. Wiele miejsc przypomina o dawnych wydarzeniach. Jednym z najbardziej znanych jest Wykus - uroczysko leśne, miejsce gdzie obozował i walczył mjr Jan Piwnik „Ponury”, dowódca zgrupowań partyzanckich AK w latach II wojny światowej. Na Wykusie przebywał też mjr Henryk Dobrzański „Hubal” i walczyły oddziały AL. Nieopodal znajduje się polana, na której obozowali powstańcy z 1863 roku pod dowództwem gen. Mariana Langiewicza.
  • Cisowsko - Orłowiński Park Krajobrazowy

    Cisowsko - Orłowiński Park Krajobrazowy położony jest w południowej części Gór Świętokrzyskich. Ograniczony jest od północnego zachodu i od północy doliną rzeki Belnianki, od wschodu doliną Łagowicy, od południa doliną Czarnej Staszowskiej i od południowego zachodu doliną Pierzchnianki. Pod względem zróżnicowania roślinności oraz bogactwa flory teren parku należy do najciekawszych na ziemi Świętego Krzyża i przewyższa w tym zakresie nawet Świętokrzyski Park Narodowy. Występują tu 54 gatunki roślin objętych ochroną prawną, w tym 44 gatunki podlegające ochronie ścisłej. Osobliwości świata przyrody żywej chronione są w czterech rezerwatach przyrody: „Białe Ługi”, „Cisów”, „Słopiec” i „Zamczysko”. Dużą wartością parku są obiekty zabytkowe świadczące o bogactwie kulturowym regionu.

Bądź bliżej natury!

© 2019 Lokalna Organizacja Turystyczna. Partnerstwo Ziemi Świętego Krzyża
BĄDZ BLIŻEJ NAS